belarusians.co.uk | Беларусы ў Вялікабрытаніі

by Robert Patry-Tamushanski

Originally appeared:
Robert Patry-Tamushanski, Byelorussian Renaissance Verse. The Journal of Byelorussian Studies, 1965, 1(1), 23-29.

The earliest examples of verse composition in Middle Belarusian are connected with the name of Francis Skaryna, the first Belarusian printer and universal genius. In literary history he is known as the author of the Prefaces or introductions to the various books of the Bible which he printed in Prague in 1517. In several of these he placed short rhymes or verses in which he explained the significance of each book, and added a few of his own reflections. Thus in the Preface to the Book of Esther, the content of the verse is related to that of the book:

Не копай под другом своим ямы,
Сам ввалишся в ню.
Не став амане, мордохею шибенице
Сам повиснеш на не.

Dig not a pit before thy friend —
thou shalt fall therein.
Set not up, O Ammon, a gallows for
Morduch — from it thou shalt hang.

Elsewhere, in his Preface to the Book of Exodus, the Doctor of Polack gives a version of the Ten Commandments done into naive rhyme which may have been devised to instruct children or simple folk in the essential tenets of the Faith.

Веруи в Бога единаго
А не бери надармо имени его
Помни дни светые святыти
Отца и матку чтити
Не забивай ни едина
И не делай греху блудна
Не вкради что дружнего
А не давай свиденцтва лжива
Не пожедай жены юлижнего
Ни имения или речи его.

Believe in One God, but take not his name in vain etc. [2]

However, Skaryna’s verse fragments are hardly poetry and were not sufficiently substantial to make any impression in Belarusian literature. Another sixty years were to pass before any significant new verse was to appear, but from this time the development was more fruitful. Read more…

by Leŭ Haroška

Originally appeared:
Horoska, Leo. Kastus Kalinouski: leader of the national uprising in Byelorussia 1863-64.
The Journal of Byelorussian Studies, 1965, 1(1), 30-35.

Of recent years, considerable material and numerous treatises and works concerning Kastuś Kalinoŭski have appeared in academic periodicals in various languages. [1] It is therefore an impossible task adequately to portray this great heroic figure in a short article; and because of this fact a brief survey of the salient events of his life must suffice.

Vincent Constantine Kalinoŭski was born on the 21st of January, 1838 in the village Mastaŭlany, in the county of Vaŭkavysk in the Hrodna province. His parents, Symon and Veronika were members of the lesser Belarusian gentry who had lived in Belarusian from time immemorial. A recently discovered document shows that one of their ancestors, Ambrose-Samuel bought the estate Kalinova in 1679 and Ludvig, the grandfather of Kastuś, sold this property in 1774. Read more…

ЮНЭСКО занесла беларускую мову ў лік выміраючых. Апошні перапіс насельніцтва 2009 году паказаў, што на беларускай мове размаўляе толькі 30% жыхароў краіны. І ўсяго 6% менчукоў кантактуюць паміж сабой па-беларуску. Ці сапраўды беларускай мове пагражае зьнікненьне? Што рабіць, каб захаваць родную мову і прывучыць беларусаў шанаваць і паважаць яе?
Read further – http://www.svaboda.org/content/article/24491628.html

No doubts that Brian Bennett, a former British ambassador to Belarus, is an extremely intelligent and well-informed diplomat; his speech at the book launch was insightful and interesting to listen to. In his report, the tut.by journalist present at the event highlighted Bennett’s point about the necessity of involving Russia into any possible political changes in Belarus. This is exactly what Belarusians should refuse to even contemplate: both Russia’s involvement in either supporting Lukašenka or toppling him is harmful to the country and nation in a long run. Using Russia as a proxy seems attractive to outsider pragmatists. It is all the same old politics which effectively prevented Belarus from becoming independent during and after the First World War. Bennett obviously is looking for the best achievable solution acceptable to the west, EU and British government in particular. However, such a project would only involve political elites; it would have nothing to do with millions of regular people, with the Belarusians as a people. We, Belarusians, should advocate for a more imaginative western politics, more effective support of the civic society, culture, education, cheaper visas, and easier travel. If Lukašenka to be deposed, it must be done by Belarusians themselves.

Несумненна, Браян Бэнэт, былы брытанскі амбасадар у Беларусі, – надзвычай разумны і добра інфармаваны дыплямат. Яго прамова на прэзэнтацыі кнігі была поўная цікавых думак, назіраньняў і высноваў. У сваім рэпартажы з падзеі журналіст tut.by адзначыў сьцьвярджэньне Бэнэта пра тое, што ўдзел Расеі ў любых магчымых палітычных зьменах у Беларусі пажаданы і нават непазьбежны. Гэта якраз тое, чаго беларусам трэба адкінуць катэгарычна: расейскі ўдзел як у падтрымцы Лукашэнкі, так і яго зьвяржэньні будзе шкодным для краіны і нацыі ў доўгай пэрспэктыве. Зрабіць добрую справу расейскімі рукамі выглядае прывабным для замежных прагматыкаў. Гэта ўсё тая, знаёмая старая палітыка, якая падчас і пасьля Першай сусьветнай вайны не дазволіла Беларусі здабыць незалежнасьць яшчэ тады. Бэнэт, несумненна, шукае асягальны варыянт, прымальны для захаду, Эўразьвязу і брытанскага ўраду ў прыватнасьці. Такі праект, аднак, заангажоўваў бы толькі палітычныя эліты. Мільёны звычайных людзей, беларусы як народ, засталіся б убаку. Нам, беларусам, трэба заклікаць заходнія ўрады да больш стваральнай палітыкі, больш эфэктыўнай падтрымкі грамадзянскай супольнасьці, культуры, адукацыі, да больш танных эўрапейскі візаў і менш бар’ераў для руху паміж Беларусьсю і захадам. Справа пазбаўленьня Лукашэнкі ўлады павінна быць справай саміх беларусаў у першую чаргу.

Гэты тэкст быў напісаны Верай Рыч у 2004 г. для беларускай службы Радыё Свабода. Рэдактару сайту невядома, ці ягоны пераклад калі прагучаў. Тэкст зноў быў перакладзены ў 2011 г. Ангельскі арыгінал

Вы запытваецеся пра галоўны дзень майго жыцьця. Калі казаць толькі пра адну падзею, то яна здарылася ў кастрычніку 1953 г., калі мне было 17 гадоў. У той час я рэгулярна хадзіла ў бэнэдыктынцкую рыма-каталіцкую парафію Хрыста Ўладара ў паўночным Лёндане. Тады мовай багаслужэньняў у рымскім абрадзе была лаціна; аднак адзін з законьнікаў быў абсалютна перакананы, што моладзь у парафіі павінна разумець, што “каталіцкае” не абавязкова значыць “лацінскае”. Ён ладзіў розныя нагоды, каб адукоўваць нас пра іншыя абрады, запрашаў сьвятароў служыць літургію ў іх традыцыях. Памятаю сырыйскага сьвятара і маланкарскага – з Індыі. А аднойчы ён павёў групу нашае моладзі да Беларускай каталіцкай місіі, таксама ў паўночным Лёндане, за якіх 6 кілямэтраў. Я засмуцілася, калі наш сьвятар сказаў, што хоць літургія будзе ў бізантыйскім абрадзе, мовай багаслужэньня там – царкоўна-славянская, а ня грэцкая, – я вывучала грэцкую ў школе. Але ўсё роўна – падумала я, – якая б мова ні была, мне будзе цікава.

Для іншых візыт быў малацікавым, а для мяне ён стаў пачаткам новага жыцьця. Калі я ўвайшла ў тую прыгожую маленькую царкву, у мяне ўпершыню зьявілася дзіўнае адчуваньне, што менавіта там мне й належыла быць. Гэтае адчуваньне мяне не пакідала і потым, так што праз колькі тыдняў я зноў пайшла туды, потым зноў і зноў… Read more…

Пераклад артыкулу, які зьявіўся ў штодзёньніку Guardian - http://gu.com/p/2p7pf

Калі ў траўні сябры Шатляндзкага парляманту прысягалі ў Галіродзе, яны давалі абяцаньне вернасьці каралеве, але неабавязкова на мове, якую яна зразумела б: “I depone aat I wull be leal and bear aefauld alleadgance tae her majesty, her airs an ony fa come aifter her anent the laa.” Так гучыць прысяга на скотс (ангельска-шатляндзкай мове), якую для цырымоніі абралі некалькі парлямэнтараў. У бліжэйшыя гады яна будзе гучаць часьцей: мова Робэрта Бэрнза набірае вагу пасьля трохсот гадоў заняпаду. Можа скотс нават стане афіцыйнай мовай незалежнай Шатляндыі?

У сярэднявеччы мова мáкараў – або паэтаў, – такіх як Робэрта Генрысана і Гавіна Дугласа, была адной з найвялікшых літаратурных моваў Эўропы. Але чым мацнейшыя былі повязі краіны з Ангельшчынай, тым менш упэўнена пачувалася мова. Эдынбурскія інтэлектуалы XVIII стагодзьдзя, у тым ліку Дэвід Х’юм, імкнуліся пазбаўляцца ад “шатлянтызмаў” у сваёй размоўнай і пісьмовай мове. Read more…

Прамова знакамітага брытанскага актора Іана Маккелена падчас вечарыны ў падтрымку Вольнага тэатру й дэмакратыі на Беларусі ў мінулую суботу ў Лёндане (па-ангельску).

A review of Belarusian writer Victor Martinovich’s Russian-language novel Paranoia in the New York Review of Books.

Recently, the Guardian published two articles about Belarus:

Belarus and Georgia get together for a few potshots at Russia
Alexander Lukashenko, the hardline president of Belarus, and Mikhail Saakashvili, the leader of Georgia, have forged an unlikely political alliance in a “media war” with the Kremlin.

The fine art of making a drama out of a crisis
I went to Index on Censorship out of sense of duty, yet the company’s performance isn’t worthy but an inventive combination. Depictions of misery are leavened with flashes of Auden’s “ironic points of light”. Numbers, which you can see on the Index website, has the actors miming surreal routines while a cameraman projects on to the wall the statistics that enumerate Belarus’s plight: the scale of the sex trade in young women; the botched abortions which leave women sterile; the poverty of a country where the average wage is $350 a month; and the oppression of a state which murders its political opponents and has the fourth highest prison population per capita in the world. Then, to illustrate how Belarussians are desperate to emigrate, the projector flashed up the story of how, in October 2006, 240 cows trampled down an electric fence and swam the River Bug to sanctuary in Poland, the first case of mass flight to freedom by livestock in the EU’s history, as the company delightedly points out.

Наш зямляк Ян Літвін выдаваў кнігі ў Вялікабрытаніі задоўга да Скарыны. Сістэму сігналізацыі для Брытанскай каралеўскай чыгункі таксама распрацаваў беларус. Англійскія арыстакраты святкавалі Дзень Волі 25 сакавіка… Пра беларускую прысутнасць у Вялікабрытаніі распавядае новая кніга Наталлі Гардзіенка. (Перадрук з газэты “Наша Ніва”)

«Наша Ніва»: Якія першыя звесткі аб ураджэнцах беларускіх земляў, што трапілі ў Злучанае Каралеўства?

Наталля Гардзіенка: Вядомая паўлегендарная асоба Яна Літвіна. Як сведчаць англійскія крыніцы, гэты John Lettou прыкладна ў 1480 годзе адчыніў друкарню ў лонданскім Сіці ля царквы Усіх Святых. Тады той раён займалі юрысты, то Літвін спецыялізаваўся на выданні праўных дакументаў па‑англійску. Гэта быў першы выхадзец з беларускіх земляў, аб якім захаваліся вартыя даверу дакументы. Трэба адзначыць, што ўласна англійскі першадрукар Какстон распачаў сваю дзейнасць усяго на тры гады раней.

Пазней ужо шмат хто наведваў Лондан: магнаты, дыпламаты, вандроўнікі. Асабліва часта наведваліся на выспы Радзівілы. Хтосьці як эмігрант палітычны, хтосьці як эканамічны. Хтосьці праездам — як Багуслаў, якога выкінула на англійскі бераг бура, калі ён плыў у Галандыю. Read more…