belarusians.co.uk | Беларусы ў Вялікабрытаніі

ЮНЭСКО занесла беларускую мову ў лік выміраючых. Апошні перапіс насельніцтва 2009 году паказаў, што на беларускай мове размаўляе толькі 30% жыхароў краіны. І ўсяго 6% менчукоў кантактуюць паміж сабой па-беларуску. Ці сапраўды беларускай мове пагражае зьнікненьне? Што рабіць, каб захаваць родную мову і прывучыць беларусаў шанаваць і паважаць яе?
Read further – http://www.svaboda.org/content/article/24491628.html

No doubts that Brian Bennett, a former British ambassador to Belarus, is an extremely intelligent and well-informed diplomat; his speech at the book launch was insightful and interesting to listen to. In his report, the tut.by journalist present at the event highlighted Bennett’s point about the necessity of involving Russia into any possible political changes in Belarus. This is exactly what Belarusians should refuse to even contemplate: both Russia’s involvement in either supporting Lukašenka or toppling him is harmful to the country and nation in a long run. Using Russia as a proxy seems attractive to outsider pragmatists. It is all the same old politics which effectively prevented Belarus from becoming independent during and after the First World War. Bennett obviously is looking for the best achievable solution acceptable to the west, EU and British government in particular. However, such a project would only involve political elites; it would have nothing to do with millions of regular people, with the Belarusians as a people. We, Belarusians, should advocate for a more imaginative western politics, more effective support of the civic society, culture, education, cheaper visas, and easier travel. If Lukašenka to be deposed, it must be done by Belarusians themselves.

Несумненна, Браян Бэнэт, былы брытанскі амбасадар у Беларусі, – надзвычай разумны і добра інфармаваны дыплямат. Яго прамова на прэзэнтацыі кнігі была поўная цікавых думак, назіраньняў і высноваў. У сваім рэпартажы з падзеі журналіст tut.by адзначыў сьцьвярджэньне Бэнэта пра тое, што ўдзел Расеі ў любых магчымых палітычных зьменах у Беларусі пажаданы і нават непазьбежны. Гэта якраз тое, чаго беларусам трэба адкінуць катэгарычна: расейскі ўдзел як у падтрымцы Лукашэнкі, так і яго зьвяржэньні будзе шкодным для краіны і нацыі ў доўгай пэрспэктыве. Зрабіць добрую справу расейскімі рукамі выглядае прывабным для замежных прагматыкаў. Гэта ўсё тая, знаёмая старая палітыка, якая падчас і пасьля Першай сусьветнай вайны не дазволіла Беларусі здабыць незалежнасьць яшчэ тады. Бэнэт, несумненна, шукае асягальны варыянт, прымальны для захаду, Эўразьвязу і брытанскага ўраду ў прыватнасьці. Такі праект, аднак, заангажоўваў бы толькі палітычныя эліты. Мільёны звычайных людзей, беларусы як народ, засталіся б убаку. Нам, беларусам, трэба заклікаць заходнія ўрады да больш стваральнай палітыкі, больш эфэктыўнай падтрымкі грамадзянскай супольнасьці, культуры, адукацыі, да больш танных эўрапейскі візаў і менш бар’ераў для руху паміж Беларусьсю і захадам. Справа пазбаўленьня Лукашэнкі ўлады павінна быць справай саміх беларусаў у першую чаргу.

Гэты тэкст быў напісаны Верай Рыч у 2004 г. для беларускай службы Радыё Свабода. Рэдактару сайту невядома, ці ягоны пераклад калі прагучаў. Тэкст зноў быў перакладзены ў 2011 г. Ангельскі арыгінал

Вы запытваецеся пра галоўны дзень майго жыцьця. Калі казаць толькі пра адну падзею, то яна здарылася ў кастрычніку 1953 г., калі мне было 17 гадоў. У той час я рэгулярна хадзіла ў бэнэдыктынцкую рыма-каталіцкую парафію Хрыста Ўладара ў паўночным Лёндане. Тады мовай багаслужэньняў у рымскім абрадзе была лаціна; аднак адзін з законьнікаў быў абсалютна перакананы, што моладзь у парафіі павінна разумець, што “каталіцкае” не абавязкова значыць “лацінскае”. Ён ладзіў розныя нагоды, каб адукоўваць нас пра іншыя абрады, запрашаў сьвятароў служыць літургію ў іх традыцыях. Памятаю сырыйскага сьвятара і маланкарскага – з Індыі. А аднойчы ён павёў групу нашае моладзі да Беларускай каталіцкай місіі, таксама ў паўночным Лёндане, за якіх 6 кілямэтраў. Я засмуцілася, калі наш сьвятар сказаў, што хоць літургія будзе ў бізантыйскім абрадзе, мовай багаслужэньня там – царкоўна-славянская, а ня грэцкая, – я вывучала грэцкую ў школе. Але ўсё роўна – падумала я, – якая б мова ні была, мне будзе цікава.

Для іншых візыт быў малацікавым, а для мяне ён стаў пачаткам новага жыцьця. Калі я ўвайшла ў тую прыгожую маленькую царкву, у мяне ўпершыню зьявілася дзіўнае адчуваньне, што менавіта там мне й належыла быць. Гэтае адчуваньне мяне не пакідала і потым, так што праз колькі тыдняў я зноў пайшла туды, потым зноў і зноў… Read more…

Пераклад артыкулу, які зьявіўся ў штодзёньніку Guardian - http://gu.com/p/2p7pf

Калі ў траўні сябры Шатляндзкага парляманту прысягалі ў Галіродзе, яны давалі абяцаньне вернасьці каралеве, але неабавязкова на мове, якую яна зразумела б: “I depone aat I wull be leal and bear aefauld alleadgance tae her majesty, her airs an ony fa come aifter her anent the laa.” Так гучыць прысяга на скотс (ангельска-шатляндзкай мове), якую для цырымоніі абралі некалькі парлямэнтараў. У бліжэйшыя гады яна будзе гучаць часьцей: мова Робэрта Бэрнза набірае вагу пасьля трохсот гадоў заняпаду. Можа скотс нават стане афіцыйнай мовай незалежнай Шатляндыі?

У сярэднявеччы мова мáкараў – або паэтаў, – такіх як Робэрта Генрысана і Гавіна Дугласа, была адной з найвялікшых літаратурных моваў Эўропы. Але чым мацнейшыя былі повязі краіны з Ангельшчынай, тым менш упэўнена пачувалася мова. Эдынбурскія інтэлектуалы XVIII стагодзьдзя, у тым ліку Дэвід Х’юм, імкнуліся пазбаўляцца ад “шатлянтызмаў” у сваёй размоўнай і пісьмовай мове. Read more…

Прамова знакамітага брытанскага актора Іана Маккелена падчас вечарыны ў падтрымку Вольнага тэатру й дэмакратыі на Беларусі ў мінулую суботу ў Лёндане (па-ангельску).

A review of Belarusian writer Victor Martinovich’s Russian-language novel Paranoia in the New York Review of Books.

Recently, the Guardian published two articles about Belarus:

Belarus and Georgia get together for a few potshots at Russia
Alexander Lukashenko, the hardline president of Belarus, and Mikhail Saakashvili, the leader of Georgia, have forged an unlikely political alliance in a “media war” with the Kremlin.

The fine art of making a drama out of a crisis
I went to Index on Censorship out of sense of duty, yet the company’s performance isn’t worthy but an inventive combination. Depictions of misery are leavened with flashes of Auden’s “ironic points of light”. Numbers, which you can see on the Index website, has the actors miming surreal routines while a cameraman projects on to the wall the statistics that enumerate Belarus’s plight: the scale of the sex trade in young women; the botched abortions which leave women sterile; the poverty of a country where the average wage is $350 a month; and the oppression of a state which murders its political opponents and has the fourth highest prison population per capita in the world. Then, to illustrate how Belarussians are desperate to emigrate, the projector flashed up the story of how, in October 2006, 240 cows trampled down an electric fence and swam the River Bug to sanctuary in Poland, the first case of mass flight to freedom by livestock in the EU’s history, as the company delightedly points out.

Наш зямляк Ян Літвін выдаваў кнігі ў Вялікабрытаніі задоўга да Скарыны. Сістэму сігналізацыі для Брытанскай каралеўскай чыгункі таксама распрацаваў беларус. Англійскія арыстакраты святкавалі Дзень Волі 25 сакавіка… Пра беларускую прысутнасць у Вялікабрытаніі распавядае новая кніга Наталлі Гардзіенка. (Перадрук з газэты “Наша Ніва”)

«Наша Ніва»: Якія першыя звесткі аб ураджэнцах беларускіх земляў, што трапілі ў Злучанае Каралеўства?

Наталля Гардзіенка: Вядомая паўлегендарная асоба Яна Літвіна. Як сведчаць англійскія крыніцы, гэты John Lettou прыкладна ў 1480 годзе адчыніў друкарню ў лонданскім Сіці ля царквы Усіх Святых. Тады той раён займалі юрысты, то Літвін спецыялізаваўся на выданні праўных дакументаў па‑англійску. Гэта быў першы выхадзец з беларускіх земляў, аб якім захаваліся вартыя даверу дакументы. Трэба адзначыць, што ўласна англійскі першадрукар Какстон распачаў сваю дзейнасць усяго на тры гады раней.

Пазней ужо шмат хто наведваў Лондан: магнаты, дыпламаты, вандроўнікі. Асабліва часта наведваліся на выспы Радзівілы. Хтосьці як эмігрант палітычны, хтосьці як эканамічны. Хтосьці праездам — як Багуслаў, якога выкінула на англійскі бераг бура, калі ён плыў у Галандыю. Read more…

This text was written in 2004 for the Belarusian Service of the Radio Liberty in Prague. As far as the editor is aware, the original text has not been published previously. Belarusian translation

You ask me about the most significant event in my life. The single most significant event happened in October 1953, when I was 17 years old. At that time, I regularly attended the local Catholic church – Christ the King  in north London-which was run by Benedictines.  At that time, the language of Roman – rite services was still Latin; but one of the monks was very keen that the young people of the parish should understand that ‘Catholic’ did not necessarily mean ‘Latin’. So he organised various events to teach us about other rites. He invited various priests to celebrate liturgy according to their own rites – I remember there was a Syrian, and a priest from the Malankara rite of India. Then, one day, he took a group of us to the Belarusian Catholic Mission, which is also in north London – about 6 km away. I remember being a little disappointed when our priest told us that, although the liturgy was the Byzantine rite, it would be in Old Slavonic, not Greek, because I had learned  some Greek at school. However, I thought, whatever language it is in, it will be interesting.

And, indeed, the other young people found it ‘interesting’. But for me, it was the beginning of a new life. When I walked into that beautiful little church I suddenly had a strange feeling that for the first time in my life, I was where I ought to be. I could not get the feeling out of my head, and a few weeks later, I went back again… and again…

Read more…

Ihar Ivanoǔ. Baltic and Slavonic Libraries in Britain: Their Place in Developing Group Identity and the Life of Emigre Communities [book; дармовая вэрсія ў PDF]

Preview on Google Books

Прадметам дасьледваньня сталі бібліятэкі, створаныя групамі імігрантаў з балтыйскіх і славянскіх краінаў, якія імігравалі ў Вялікабрытанію пасьля Другой сусьветнай вайны. Дасьледваньне ахапіла дванаццаць бібліятэкаў у Вялікабрытаніі, створаных шасьцю этнічнымі групамі: беларусамі, латышамі, палякамі, украінцамі, харватамі й эстонцамі. Аналізуюцца заканамернасьці ў стварэньні бібліятэкаў, іх цяперашні стан і ўплыў на іх дзейнасьць дэмакратычных пераўтварэньняў у цэнтральна- і ўсходне-эўрапейскіх краінах. Разглядаецца роля бібліятэкаў у жыцьці імігранцкіх групаў, у стварэньні й разьвіцьці нацыянальнай ідэнтычнасьці.

Робіцца выснова, што з аднаго боку бібліятэкі адлюстроўваюць характар імігранцкіх супольнасьцяў, бо яны былі створаныя і падтрымліваліся людзьмі з падобным досьведам і сьветапоглядам. З другога боку, бібліятэкі маюць пэўную ролю ва ўмацаваньні й разьвіцьці ідэнтычнасьці імігранцкіх супольнасьцяў шляхам дапамогі ў камунікацыі на роднай мове, падтрымкі й пашырэньня каштоўнасьцяў, зразумелых і важных для гэтых групаў, і ўдзелу ў арганізацыйных структурах супольнасьці.

З распадам Савецкага Саюзу сітуацыя канфлікту, якая заахвочвала пасьляваенных імігрантаў да еднасьці і стварэньня актыўных групаў, збольшага зьнікла. Таму будучыня балтыйскіх і славянскіх бібліятэкаў у Вялікабрытаніі будзе залежыць ад іх здольнасьці адаптавацца да новага кантэксту.